एउटै ‘you’, नेपालीमा चार तह
नेपालीमा ‘you’ भन्नुअघि हरेक पटक आदरको तह छान्नुपर्छ: तँ, तिमी, तपाईं, अनि माथि हजुर। तह फेरिँदा क्रियापद पनि फेरिन्छ, ‘हो’ बाट ‘हुनुहुन्छ’ सम्म। GP को कोठामा डाक्टर र बिरामी, Centrelink को फोनमा अफिसर र आवेदक। सम्बन्ध हेरेर तह छान्ने काम खण्ड सुरु हुनेबित्तिकै सकिनुपर्छ, र त्यसपछि अन्त्यसम्म फेरिनु हुँदैन। अंग्रेजीले यो निर्णय कहिल्यै माग्दैन।
मुख्य क्रियापद सबैभन्दा पछि आउँछ
अंग्रेजी कर्ता-क्रिया-कर्म, नेपाली कर्ता-कर्म-क्रिया। ‘The specialist wants to see you again in six weeks unless the pain gets worse’ नेपालीमा ‘दुखाइ बढेन भने छ हप्तापछि विशेषज्ञले फेरि भेट्न चाहनुहुन्छ’ बन्छ। सर्त अगाडि सर्यो, क्रिया पछाडि। उल्टो दिशामा पनि यही बनावटले काम गर्छ: वक्ताले वाक्य नटुङ्ग्याउन्जेल कुन क्रिया आउँदै छ भन्ने पक्का हुँदैन।
कर्तामा ‘ले’, अनि नकारको ठाउँ
सकर्मक भूतकालमा कर्तासँग ‘ले’ चाहिन्छ: ‘डाक्टरले भन्नुभयो’, ‘मैले फारम बुझाएँ’। कानुनी र बीमा संवादमा कसले के गर्यो भन्ने यही सानो चिनोले छुट्याउँछ, र यो हरायो भने जिम्मेवारी नै अर्कैतिर सर्छ। नकार पनि अंग्रेजीभन्दा फरक ठाउँमा बस्छ: ‘unless you pay by Friday’ भनेको ‘शुक्रबारसम्म नतिर्नुभयो भने’, ‘until the report arrives’ भनेको ‘रिपोर्ट नआउन्जेल’।
लाख-करोड र हजार-मिलियन
अस्ट्रेलियाली रकम हजार र मिलियनमा आउँछ, नेपालीमा लाख र करोडमा सोचिन्छ। 150,000 भनेको डेढ लाख, 2 million भनेको बीस लाख। उल्टो दिशामा ‘अढाई हजार’, ‘सवा लाख’ र ‘साढे तीन बजे’ अंग्रेजीमा राख्दा चिप्लन्छ। NAATI को भाषा-नीतिले नेपालीका लागि लाख-करोडको छुट्टै निर्देश दिएको छैन। तर फेरिएको संख्या फेरिएको अर्थ हो, र अंक त्यहीँ जान्छ।
घरको मिसिएको बोली, परीक्षाको सफा नेपाली
सहरी र युवा नेपालीमा अंग्रेजी शब्द सजिलै भित्रिन्छन्, अनि किताबी नेपाली दैनिक बोलीभन्दा धेरै पर बस्छ। संवादले तपाईंलाई यी दुईको बीचमा उभ्याउँछ। ‘म sick भएर appointment miss गरेँ’ जस्तो पालो अंग्रेजीमा सफा गरेर भन्नुपर्छ, तर साधारण कुरालाई सरकारी सूचनाजस्तो बनाइदिनु पनि उत्तिकै चुक हो। Medicare, Centrelink र GP जस्ता नाम भने जस्ताको तस्तै राख्नुहोस्। NAATI को CCL भाषा-नीति ले नेपाली वक्ताले दिनहुँ चलाउने अंग्रेजी शब्दलाई भाषाकै चलनको भाग मान्छ।